"ZAMONAVIY TADQIQOTLAR VA BARQAROR RIVOJLANISH" respublika ilmiy-amaliy konferensiyasi
LECIDEA FUSCOATRA LISHAYNIGI IKKILAMCHI METABOLITLARINING KIMYOVIY XUSUSIYATLARI: DEPSIDLAR KIMYOSI, EKSTRAKSIYA TEXNOLOGIYALARI VA BIOLOGIK FAOLLIK ISTIQBOLLARI
Kimyo fanlari falsafa doktori (PhD) Registon Tibbiyot Texnikumi, Kimyo fani o‘qituvchisi, Farg‘ona
Annotatsiya
Lishayniklar biologik faol ikkilamchi metabolitlarning muhim tabiiy manbalaridan biri bo‘lib, ularning tarkibida uchraydigan depsidlar, depsidonlar, dibenzofuranlar va boshqa fenolik birikmalar farmatsevtika hamda bioorganik kimyo sohalarida katta ilmiy qiziqish uyg‘otmoqda. Mazkur maqolada Lecidea fuscoatra saksikol lishaynigining ikkilamchi metabolitlari, ayniqsa depsidlar kimyosi, ularning biologik faolligi, ekstraksiya usullari va zamonaviy analitik tadqiqot metodlari bo‘yicha ilmiy adabiyotlar tahlil qilindi. Mavjud ma’lumotlar L. fuscoatra ning kimyoviy tarkibi hali yetarli darajada o‘rganilmaganligini ko‘rsatsa-da, Lecidea jinsining boshqa vakillari va qobiqsimon lishayniklar tarkibida atranorin, stiktik kislota, norstiktik kislota hamda boshqa depsid va depsidonlarning mavjudligi qayd etilgan. Shuningdek, ultratovush (UAE), mikrotolqin (MAE), bosimli suyuqlik ekstraksiyasi (PLE) va superkritik CO₂ (SFE) kabi zamonaviy "yashil ekstraksiya" texnologiyalarining biologik faol moddalarni ajratib olishdagi afzalliklari tahlil qilindi. YSSX-DAD, LC-MS/MS, ICP-MS va YMR kabi zamonaviy analitik usullar metabolitlarni aniqlash va tavsiflashda muhim vosita sifatida baholandi. Tadqiqot natijalari L. fuscoatra metabolomikasini chuqur o‘rganish yangi biologik faol birikmalarni aniqlash, ularning farmakologik salohiyatini baholash hamda metallorganik va supramolekulyar tizimlar yaratishda istiqbolli ilmiy yo‘nalish ekanligini ko‘rsatadi.
Kalit so'zlar: Lecidea fuscoatra, lishaynik, ikkilamchi metabolitlar, depsidlar, fenolik birikmalar, atranorin, ekstraksiya, LC-MS/MS, YSSX-DAD, biologik faollik.