"ZAMONAVIY TADQIQOTLAR VA BARQAROR RIVOJLANISH" respublika ilmiy-amaliy konferensiyasi
NUTQIY AKTLAR NAZARIYASIDA HAZIL-MUTOYIBANING O‘RNI VA CHEGARALARI
Samarqand davlat chet tillar instituti doktoranti
Annotatsiya
Mazkur maqolada hazil-mutoyibaga xos nutqiy birliklarni nutqiy akt sifatida tavsiflashga xizmat qiluvchi analitik yondashuv bayon qilinadi hamda ushbu yondashuvni boshqa til va madaniyatga qay darajada ko‘chirish mumkinligi masalasi ko‘rib chiqiladi. Tadqiqot doirasida o‘zaro bog‘liq bo‘lgan to‘rtta muammo tahlil qilinadi: birinchidan, hazilning umuman nutqiy akt sifatida e’tirof etilishi mumkinmi; ikkinchidan, ma’no gap, nutqiy ifoda va so‘zlovchi darajalari o‘rtasida qanday taqsimlanadi; uchinchidan, so‘zlovchi va tinglovchi mazmunni turlicha talqin qilganida qanday jarayonlar yuzaga keladi; to‘rtinchidan, nima sababdan mazkur nazariy-metodologik yondashuvni universal tarzda talqin qilish mumkin emas. Tadqiqot natijasida nutqiy aktlar nazariyasi hazil-mutoyiba nutqini tahlil qilish uchun zarur, biroq uning o‘zi yetarli emasligi asoslanadi. Ushbu nazariy yondashuvni umumiy bilimlar, ijtimoiy jihatdan maqbul deb topilgan muloqot chegaralari hamda muayyan madaniyatga xos me’yor va tasavvurlarni hisobga oluvchi lingvomadaniy yondashuv bilan to‘ldirish zarur.
Kalit so'zlar: hazil-mutoyiba nutqiy akti, bilvositalik, hazilni anglash kompetensiyasi, ijtimoiy ruxsat, lingvomadaniyatshunoslik, qiyosiy pragmatika.