“YANGI AVLOD ILMIY TADQIQOTLARI” respublika ilmiy-amaliy konferensiyasi
“JADIDLAR TAʻLIM-TARBIYA QARASHLARINING IJTIMOIY-FALSAFIY XUSUSIYATLARI”.
Shahrisabz davlat pedagogika instituti, Tayanch doktorant
Annotatsiya
Jadidlar merosi ijtimoiy tafakkurda hanuz faol ishlayotgan boʻlsa-da, ularning taʻlim va tarbiya haqidagi qarashlari koʻpincha faqat maʻrifatparvarlik harakati doirasida talqin qilinadi. Bu yondashuv shaxs kamoloti, jamiyat yangilanishi va axloqiy meʻyorlar oʻrtasidagi falsafiy bogʻlanishni yetarlicha ochib bermaydi. Tadqiqotning maqsadi jadid matnlarida taʻlim-tarbiya masalasining ijtimoiy-falsafiy mazmunini aniqlash va uning tarkibiy tushunchalarini izchil tasniflashdan iborat. Tarixiy-qiyosiy tahlil, hermenevtik sharhlash, manbashunoslik hamda arxiv materiallari bilan ishlash usuli qoʻllanildi; darsliklar, maqolalar, maktublar va nutq matnlari semantik kodlash orqali oʻrganildi. Tahlil natijasida maʻrifat, odob, jamiyatdagi masʻuliyat, kasbiy tayyorgarlik va ayol maʻrifati bir-biri bilan uzviy bogʻlangan besh mavzuli tugun sifatida ajralib chiqdi. Matnlar ichida tarbiya shaxsni uygʻotuvchi vosita, bilim esa ijtimoiy adolatni kuchaytiruvchi mexanizm sifatida talqin etilgan. Bunday oʻqish jadidlarning pedagogik fikrini oddiy didaktika emas, balki ijtimoiy oʻzgarish nazariyasi sifatida koʻrsatadi. Ilmiy hissa shundaki, jadidlar taʻlim-tarbiya qarashlari uchun ijtimoiy- falsafiy interpretatsiya modeli ishlab chiqildi va u matn, kontekst hamda arxiv dalillarini birlashtiruvchi yaxlit tahlil sxemasi sifatida taklif etildi.
Kalit so'zlar: arxiv materiallari, hermenevtika, islohotchilik, maʻrifatparvarlik, manbashunoslik, modernizatsiya, tarixiy-qiyosiy tahlil