“YANGI AVLOD ILMIY TADQIQOTLARI” respublika ilmiy-amaliy konferensiyasi
Suv resurslarini boshqarishning tarixiy evolyutsiyasi: qadimgi sivilizatsiyalar tajribasi (tarixiy-geografik tahlil)
Fargʻona Davlat universiteti geografiya kafedrasi tayanch doktoranti
Annotatsiya
Maqolada Yonas Berking tahriri ostida nashr etilgan «Water Management in Ancient Civilizations» (Berlin, Edition Topoi, 2018) ilmiy to‘plami asosida qadimgi sivilizatsiyalarda suv resurslarini boshqarish tizimlarining shakllanishi, evolyutsiyasi va hududiy xususiyatlari tarixiy-geografik nuqtai nazardan tahlil qilingan. To‘plamning o‘n ikki bobida bayon etilgan Janubiy Mesopotamiya, Qadimgi Misr, Nabatey podsholigi, Rim dunyosi, Sitsiliya, Sharqiy O‘rta yer dengizi hamda o‘rta asr Ispaniyasi va Andalusiyasiga oid empirik dalillar qiyosiy-tahliliy usulda umumlashtirilgan. Tadqiqot natijasida suv boshqaruvining uchta o‘zaro bog‘liq o‘lchovi — tabiiy suv mavjudligi, suv texnologiyasi va ijtimoiy tashkilot — ajratib ko‘rsatilgan hamda geografik-ekologik shart-sharoit texnologiya tanlovi va tarqalishining bosh determinanti ekanligi asoslangan. Mualliflarning g‘oyalari taqqoslanib, J.P. Oleson ilgari surgan «texnologik javon» (technological shelf) konsepsiyasi bilan G. Sürmelihindi’ning paleoekologik diffuziya nazariyasi o‘rtasidagi bog‘liqlik ochib berilgan. Maqola so‘nggida tarixiy tajribadan zamonaviy suv resurslarini boshqarish, jumladan qurg‘oqchil mintaqalar uchun chiqarish mumkin bo‘lgan ilmiy xulosalar keltirilgan. Tadqiqotning ilmiy yangiligi shundaki, qadimgi ko‘p hududli tajriba yagona tarixiy-geografik ramkada sintez qilinib, u zamonaviy integratsiyalashgan suv resurslarini boshqarish (IWRM) konsepsiyasi hamda Markaziy Osiyo va Farg‘ona vodiysi suv xo‘jaligi muammolari — transchegaraviy taqsimot, sho‘rlanish va iqlim o‘zgarishi — konteksti bilan bog‘lanadi; qanot/kâriz, jamoaviy taqsimot va drenaj kabi qadimiy yechimlar bilan zamonaviy yondashuvlar o‘rtasidagi uzviylik ko‘rsatiladi.
Kalit so'zlar: suv resurslarini boshqarish; tarixiy-geografik yondashuv; qadimgi sivilizatsiyalar; sug‘orish tizimlari; qanot; kâriz; suv huquqi; barqaror suvdan foydalanish; IWRM; Markaziy Osiyo; Farg‘ona vodiysi; iqlim o‘zgarishi