“YANGI AVLOD ILMIY TADQIQOTLARI” respublika ilmiy-amaliy konferensiyasi
Shiff asoslari: sintez usullari, biologik faolligi va amaliy ahamiyati
Farg‘ona davlat universiteti, kimyo fanlari doktori, professor
Farg‘ona davlat universiteti, kimyo kafedrasi doktoranti
Annotatsiya
Hozirgi kunda Shiff asoslari yangi dori vositalarini yaratishda muhim ahamiyatga ega bo‘lgan birikmalar sinfini tashkil etadi. Ular eng keng tarqalgan organik birikmalardan biri bo‘lib, sanoatning turli tarmoqlarida keng qo‘llanilishi bilan bir qatorda, ko‘plab biologik faolliklarga ham ega. Shiff asoslarining hosil bo‘lish mexanizmi asosan ikki bosqichli qo‘shilish–ajralish reaksiyasiga asoslanadi. Birinchi bosqichda azotli asos karbonil birikmaga qo‘shilib, karbinolamin oraliq mahsulotini hosil qiladi. Keyingi bosqichda esa suv molekulasi ajralib chiqishi natijasida uglerod–azot qo‘sh bog‘i (C=N) hosil bo‘ladi. Shiff asoslari sintez qilish uchun qulay va strukturaviy jihatdan xilma-xil birikmalar hisoblanadi. Ular odatda aldegid yoki ketonlarning birlamchi aminlar bilan oddiy kondensatsiya reaksiyasi orqali olinadi. Ushbu birikmalar hamda ularning metall komplekslari turli biologik jarayonlarda muhim katalizatorlar sifatida qaraladi. Tibbiy kimyo sohasida yuqori selektivlikka ega va nojo‘ya ta’sirlari kam bo‘lgan Shiff asoslari hosilalarini izlash hamon dolzarb ilmiy yo‘nalishlardan biri bo‘lib qolmoqda. Mazkur sharh maqolada Shiff asoslarining sintez usullari, biologik faolliklari hamda ularning metall komplekslari haqida umumlashtirilgan ma’lumotlar keltirilgan.
Kalit so'zlar: antimikrob, yallig‘lanishga qarshi, saratonga qarshi, Shiff asosi, sintez