ilmiy@fdu.uz Fargʻona, Oʻzbekiston

“YANGI AVLOD ILMIY TADQIQOTLARI” respublika ilmiy-amaliy konferensiyasi

O‘ZBEKCHA MATNLARNI OVOZLASHTIRISHDA MORFOLOGIK SEGMENTATSIYA VA UNING AHAMIYATI

Abduraxmanova, N.

Farg‘ona davlat universiteti Tilshunoslik kafedrasi tayanch doktoranti

2026-06-26 · pp. 340–344 · DOI: 10.5281/zenodo.21741093 · UDK 811.512.133

Annotatsiya

Mazkur maqolada o‘zbekcha matnlarni ovozlashtirish jarayonida morfologik segmentatsiyaning o‘rni va ahamiyati tadqiq etiladi. O‘zbek tilining agglutinativ tabiati sababli matndan ovozga aylantirish tizimlarida so‘zlarning morfemik tarkibini aniqlash, morfofonologik o‘zgarishlarni tavsiflash, grafema-fonema o‘zgartirish va bo‘g‘inlash jarayonlarini avtomatlashtirish zarurati asoslanadi. Tadqiqotda elektron korpus materiallari hamda real til birliklari asosida morfologik segmentatsiyaning nutq sintezi sifatiga ta’siri ko‘rsatilib, o‘zbek tili uchun integrallashgan lingvistik model taklif etiladi.

Kalit so'zlar: kompyuter lingvistikasi, nutq sintezi, matndan ovozga aylantirish, morfologik segmentatsiya, elektron korpus, morfofonologiya, bo‘g‘inlash, prosodiya, TTS. Аннотация В статье исследуются роль и значение морфологической сегментации в процессе озвучивания узбекских текстов. Обосновывается необходимость определения морфемной структуры слов, описания морфофонологических изменений, преобразования графем в фонемы и автоматизации процессов слогоделения в системах преобразования текста в речь с учетом агглютинативной природы узбекского языка. На основе материалов электронного корпуса и реальных языковых единиц показано влияние морфологической сегментации на качество синтеза речи. Предлагается интегрированная лингвистическая модель для систем синтеза узбекской речи. Ключевые слова: компьютерная лингвистика, синтез речи, преобразование текста в речь, морфологическая сегментация, электронный корпус, морфофонология, слогоделение, просодия, TTS. Abstract This article investigates the role and significance of morphological segmentation in Uzbek text- to-speech (TTS) systems. Due to the agglutinative nature of the Uzbek language, identifying morphemic structures, describing morphophonological alternations, grapheme-to-phoneme conversion, and syllabification are essential components of speech synthesis. Based on materials from the Uzbek electronic corpus and authentic linguistic data, the study demonstrates the impact of morphological segmentation on speech synthesis quality. An integrated linguistic framework combining corpus resources, morphological analysis, morphophonological rules, grapheme-to-phoneme conversion, and prosodic modeling is proposed for Uzbek TTS systems. Keywords: computational linguistics, speech synthesis, text-to-speech, morphological segmentation, electronic corpus, morphophonology, syllabification, prosody, TTS.

To'liq matn (PDF)

Havola nusxalandi