QATAG‘ON QURBONLARI: TARIXIY XOTIRA, MILLIY O‘ZLIK VA MA’NAVIY MEROS
TARIXIY GASTRONOMIK MEROSDAN ZAMONAVIY NOMODDIY MADANIY MEROS SIYOSATIGACHA: O‘ZBEKISTONDA UNUTILAYOTGAN TAOMLARNI ANIQLASH, HUJJATLASHTIRISH VA MUHOFAZA QILISH MUAMMOLARI
Alfraganus University katta o‘qituvchisi
Annotatsiya
Maqolada tarixiy manbalarda qayd etilgan gastronomik obyektlarni nomoddiy madaniy meros sifatida aniqlash, hujjatlashtirish va muhofaza qilish muammosi O‘zbekistonning 1991–2025-yillardagi siyosati kontekstida tadqiq etilgan. Muammo shundaki, inventarizatsiya faol elementlarga yo‘naltirilgan, amaliyotdan chiqayotgan taomlarni meros maqomiga o‘tkazish mezonlari esa yo‘q. Manbashunoslik, tarixiy-qiyosiy va etnologik metodlar hamda normativ hujjatlar kontent-tahlili asosida “unutilayotgan taom” tushunchasining operatsional ta’rifi, to‘rt pog‘onali mansublik shkalasi, o‘n ikki mezonli matritsa, meros qiymati (MQI) va muhofaza ustuvorligi (MUI) indekslariga tayangan qaror modeli hamda o‘n bosqichli identifikatsiya algoritmi taklif etilgan. To‘rt namunadagi aprobatsiya modelning tafovutlash qobiliyatini ko‘rsatgan. Normativ tahlil 2008 va 2024-yillarni hal qiluvchi chegaralar sifatida asoslab, yo‘qolgan namunalarni qayta tiklash vazifasining metodologik ta’minoti yo‘qligini ko‘rsatgan. Natijalar gastronomik meros inventarini shakllantirish va tarixiy taomlarni jamoa ishtirokida qayta tiklashda qo‘llanishi mumkin.
Kalit so'zlar: nomoddiy madaniy meros, gastronomik meros, unutilayotgan taom, tarixiy manbashunoslik, inventarizatsiya, davlat madaniy siyosati, gastronomik turizm.