BIOMOLEKULYAR AVTOMATLAR VA YANGI ARXITEKTURALAR
Buxoro davlat texnika universiteti,PhD
Annotatsiya
Maqolada biomolekulyar avtomatlar va bioilhomlangan arxitekturalar axborot, material hamda funksiya o‘rtasidagi bog‘lanish nuqtai nazaridan tahlil qilinadi. Hisoblash arxitekturasi bilan bino va inshootlar arxitekturasi tushunchalarining farqi ochib berilib, ularni qiyoslash uchun bionik modellashtirishdan foydalaniladi. DNK va RNK asosidagi mantiqiy tizimlar, fermentativ avtomatlar, genetik xotira, DNK origamisi va dasturlanadigan molekulyar tarmoqlarning ilmiy asoslari yoritiladi. Arxitekturaviy bionikada esa biologik shaklning tashqi ko‘rinishidan ko‘ra uning ishlash mexanizmini ajratib olish muhimligi asoslanadi. Namlik ta’sirida shaklini o‘zgartiradigan materiallar va o‘simliklar harakatidan ilhomlangan fasad qurilmalari misolida ushbu yondashuv ko‘rsatiladi. Moddiy va ideal modellar, geometrik hamda funksional o‘xshashlik, simmetriya va yo‘nalishga bog‘liq xossalarning loyihalashdagi vazifalari qiyoslanadi. Tahlil natijasida biologik analogni tanlashdan tortib abstrakt model, fizik realizatsiya va mustaqil tekshirishgacha bo‘lgan izchil tadqiqot tartibi taklif etiladi. Shartli belgilar ketma-ketligini taniydigan avtomat sxemasi ushbu tartibning tushuntiruvchi modeli sifatida beriladi. Maqolaning asosiy xulosasi shuki, bionik yechimning qiymati tabiiy obyektga tashqi o‘xshashlik bilan emas, belgilangan vazifani o‘lchanadigan va takrorlanuvchan tarzda bajarishi bilan aniqlanadi. Ish ilmiy sharh va konseptual tahlil xarakteriga ega; yangi laboratoriya tajribasi yoki qurilish prototipining o‘lchov natijalari taqdim etilmaydi.
BIOMOLECULAR AUTOMATA AND NEW ARCHITECTURES
Kalit so'zlar: biomolekulyar avtomat, molekulyar hisoblash, DNK, RNK, bionika, bioilhomlangan loyihalash, hisoblash arxitekturasi, arxitekturaviy bionika, modellashtirish, simmetriya, moslashuvchan materiallar